ĐỨC PHẬT ĐẢN SANH TRONG CHÚNG TA MỖI NGÀY

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

Kính bạch Quý Tôn đức, cùng toàn thể đạo hữu Phật tử.

Hàng năm, cứ mỗi độ hoa vô ưu nở, mùa hạ về thì toàn thể Phật giáo đồ khắp năm châu đều thành kính cử hành lễ Khánh đản đón mừng ngày đản sanh của Đức Từ phụ Thích Ca Mâu Ni Phật. Để nói lên tinh thần tri ân và báo ân của người con Phật, tại các đạo trang cũng như nơi tư gia, các Phật tử đều thiết trí lễ đài, làm vườn Lâm-tỳ-ni để tưởng nhớ đến một sự kiện trọng đại, đó là sự kiện đản sinh của Thái tử Tất-đạt-đa nơi vườn Lâm-tỳ-ni, nước Ca-tỳ-la-vệ năm xưa.

Có nhiều cách để chúng ta thể hiện sự tôn kính đó. Ở đạo tràng thì chư Tôn đức thiết lễ đài và cử hành nghi thức mộc dục, tức là lễ tắm Phật theo nghi thức truyền thống. Về phía tư gia, có nhiều vị Phật tử cũng rất muốn cử hành những nghi lễ như vậy, nhưng lại băn khoăn không biết phải bắt đầu từ đâu, và phải trang nghiêm như thế nào cho đúng Pháp.

Hôm nay, được phép thay lời chư Tôn đức cũng như trong Ban Nghi lễ, xin chia sẻ vài kiến thức nhỏ để giúp quý Phật tử cử hành nghi thức tắm Phật tại tư gia cho được phần trang nghiêm.

Chuẩn bị tôn tượng và thiết trí đài tắm Phật:

Nói về tôn tượng của Thái tử Tất-đạt-đa đản sanh, ở tư gia có nơi có thờ, có nơi lại không thờ. Vì vậy, để chuẩn bị cho buổi lễ, chúng ta có thể chọn thỉnh một tôn tượng nào mà mình cảm thấy trang nghiêm và cân đối với không gian nhà mình.

Sau khi rước tôn tượng lên trên bàn thờ Tam bảo ở nhà, chúng ta chuẩn bị trang nghiêm hương, hoa, đăng (đèn) xong, rồi bố trí thêm một cái chậu nước nhỏ tùy theo kích cỡ của tôn tượng. Nước dùng để tắm Phật phải là nước sạch, tinh khiết, có thể ướp thêm hoa thơm cho thanh tịnh.

Trình tự cử hành nghi thức tắm Phật tại tư gia:

Khi mọi nghi thức đã chuẩn bị trang nghiêm xong xuôi, tất cả mọi người trong gia đình cùng tập hợp lại trước bàn Phật để bắt đầu cử hành lễ:

Bước 1: Dâng hương và đảnh lễ

Đầu tiên là phần dâng hương. Về bài kệ dâng hương thì tại tư gia, quý vị sử dụng bài kệ nào mà mình thường sử dụng, mình đã thuộc lòng đều được cả, không bắt buộc khuôn mẫu.

Sau khi dâng hương xong, chúng ta tiến hành đảnh lễ danh hiệu của Đức Phật qua các sự kiện đản sanh, thành đạo, niết bàn. Ví dụ, người chủ lễ sẽ xướng lễ: “Nhất tâm đảnh lễ dưới cây Vô Ưu đản sanh thị hiện…”

Khi người chủ lễ xướng xong như vậy, đại chúng ở dưới cùng hoà theo: “Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật”

Rồi tất cả đồng lạy xuống một lạy. Chúng ta cứ như thế xướng và đảnh lễ lần thứ hai, rồi lần thứ ba.

Bước 2: Rước tượng và tụng Kệ Tắm Phật

Sau khi đảnh lễ xong, chúng ta cung rước tôn tượng Thái tử từ trên bàn thờ Tam bảo xuống nơi chậu tắm đã chuẩn bị sẵn. Trong khi rước tượng và chuẩn bị tắm, mọi người cùng đọc vang bài Kệ Tắm Phật. Bài kệ này đã được quý Hòa thượng diễn nghĩa như thế này:

“Hôm nay được tắm cho Như Lai

Trí tuệ quang minh công đức lớn

Cho chúng sinh ba cõi đang chìm đắm

Được thấy trần gian hiện pháp thân.

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.”

Bài kệ này chúng ta có thể lập lại nhiều lần, nếu như việc tắm Phật của gia đình chưa xong. Lúc tụng, đại chúng có thể cùng tụng theo một nhịp trường canh của mỏ hoặc khánh. Nếu ở nhà không có nhạc khí, không có khánh mỏ, thì chúng ta không cần cử nhạc khí mà chỉ cần cử sướng, ngâm tụng. Có thể cử một người nào đó trong gia đình đứng ra ngâm vang bài kệ này để làm đề tài quán niệm khi chúng ta tắm Phật.

Bước 3: Động tác tắm Phật và ba đề tài quán niệm'

Khi bắt tay vào dội nước tắm Phật, quý Phật tử cần lưu ý điều này. Nếu lỡ mặc áo tay dài thì một tay vịn đỡ tay áo, tay còn lại cầm gáo tắm Phật, hai tay thật phải cung kính, dội nước nhẹ nhàng, không được bộp chộp, mất chánh niệm. Chúng ta nên nhường cho các em nhỏ và các bác lớn tuổi tắm trước, không được chen lấn mất trang nghiêm. Chúng ta không dội nước một cách vô thức, mà mỗi gáo nước dội lên tượng Phật đều mang một ý nghĩa, một đề tài quán niệm sâu sắc:

Gáo nước thứ nhất: Chúng ta sẽ xối từ bên vai bên trái của Đức Phật, với ý nghĩa là: Nguyện bỏ mọi điều ác.

Gáo nước thứ hai: Chúng ta sẽ xối bên cánh tay bên phải của Đức Phật, với ý nghĩa là: Nguyện làm những việc lành.

Gáo nước thứ ba: Chúng ta sẽ xối lên đôi bàn chân của Đức Phật, với ý nghĩa là: Nguyện độ tất cả chúng sanh.

Đây là một đề tài để chúng ta quán niệm khi mình có duyên may được tắm lên biểu tượng của Thái tử Tất-đạt-đa. Đó là hình ảnh của một em bé vừa ra đời với một ý nghĩa: Tất cả chư Phật có mặt ở thế gian này cũng chỉ vì một đại sự nhân duyên là khai thị cho chúng sanh ngộ nhập Phật tri kiến. Đưa chúng sanh đến bến bờ an vui và giải thoát.

Mà muốn được an vui giải thoát thì chúng ta phải sống như thế nào? Phải dứt trừ những điều khổ đau, hướng tới những điều tốt đẹp, đồng thời chia sẻ hạnh phúc an vui đó đến cho mọi người, mọi loài. Cho nên, những gáo nước mà chúng ta tắm cho biểu tượng của Thái tử còn là cơ hội để mình tự nhìn lại mình: Nguyện tu học như thế nào để dòng nước cam lộ gột sạch những bụi bặm phiền não, vô minh, tham ái của chính bản thân mình; và nguyện phát huy những điều tốt đẹp để tự thân và người khác đều được lợi ích.

Bước 4: Tụng Sám và Hồi hướng

Sau khi tắm tôn tượng Thái tử xong, chúng ta cung rước Ngài trở về vị trí cũ trên bàn thờ. Tiếp theo, đại chúng cùng tụng bài Sám Khánh Đản. Bài Sám Khánh Đản này là bài sám rất quen thuộc, đã được in trong các kinh nhật tụng hay nghi thức tụng niệm của Giáo hội, bắt đầu bằng câu: “Đệ tử hôm nay gặp ngày khánh đản…”

Sau khi đọc hết bài Sám Khánh Đản đó xong, đại chúng cùng niệm danh hiệu Đức Bổn Sư 3 lần, rồi kết thúc bằng phần Hồi hướng và Tam tự quy y.

Bản chất cốt lõi của nghi lễ tắm Phật và những điều cần lưu ý

Nhìn chung, nghi thức tắm Phật tại tư gia thì chúng ta không cần phải làm rườm rà, kéo dài theo nghi thức đại lễ ở các chùa vì sẽ rất mất thời gian. Cái quan trọng nhất ở đây là gì? Đó là mỗi động tác, mỗi lời kinh của chúng ta đều phải gửi gắm nội dung vào đó. Chính cái nội dung, cái tâm thành đó mới làm khơi dậy những hạt giống tốt đẹp ở trong ta, và là đề tài để chúng ta thấy được giá trị hiện sinh của đạo Phật vẫn còn nguyên vẹn, vẫn còn giá trị ở thế kỷ 21 này.

Qua hình ảnh của Thái tử đản sanh, chúng ta rút ra được những bài học sâu sắc cho cuộc sống:

Bài học về giáo dục con người: Hình ảnh Thái tử là biểu tượng của một em bé vừa xuất hiện. Nếu con người là quan trọng, thì sự giáo dục và chăm sóc con người lại càng cao quý hơn nữa. Hình ảnh này nhắc nhở chúng ta phải biết quan tâm, chăm sóc con cái của mình, để làm thế nào cho các cháu sau này trở thành những người hữu dụng cho xã hội.

Bài học về nụ cười an lạc: Lúc nào trên đôi môi của Thái tử cũng nở một nụ cười an lạc. Chúng ta phải nhìn vào đó để tự răn mình: Tu học như thế nào để trên đôi môi của chúng ta cũng có được nụ cười bình yên. Vì có bình yên, có hạnh phúc thì đó mới chính là bóng dáng của sự giải thoát.

Bài học về sự gắn liền với thiên nhiên: Nhìn vào lịch sử, Đức Phật đản sinh ở vườn Lâm-tỳ-ni, thành đạo dưới cội Bồ-đề, thuyết pháp ở vườn Lộc Uyển, và cuối cùng nhập Niết-bàn ở nơi rừng Sa-la. Cuộc đời của Đức Phật luôn gắn liền với cây xanh bóng mát, với thiên nhiên, với núi non đất đai và mọi loài. Điều này nhắc nhở chúng ta rằng: Càng gần gũi với thiên nhiên chừng nào, chúng ta mới càng dễ tìm thấy được con người thật của chính mình chừng nấy. Qua đó, còn là để tài để mọi người biết bảo vệ môi trường xung quanh chúng ta thật xanh - sạch - đẹp, dứt trừ nạn tàn phá vô tội vạ tài nguyên rừng tự nhiên và các tài nguyên, khoáng sản khác.

Trên tinh thần đó, chúng ta thành kính làm lễ kỷ niệm. Nhưng quý vị nhớ cho một điều: Sự kiện này không phải chỉ dừng lại ở cái mốc thời gian từ ngày mùng 8 tháng Tư cho đến ngày rằm tháng Tư thì mới gọi là làm lễ Phật đản. Nếu trong cuộc sống thường nhật, chúng ta biết sống tỉnh thức, luôn hướng lời nói, hành động, ý nghĩ của mình đến chân trời giác ngộ, thì chúng ta sẽ tìm thấy hình ảnh của Đức Phật đản sanh trong từng hơi thở, trong từng bước chân của mình. Đức Phật vẫn luôn đồng hành với chúng ta trong cuộc đời này. Đó mới là ý nghĩa sâu sắc nhất.

Một lưu ý nhỏ về việc thờ tự sau lễ:

Sau khi đại lễ Phật đản kết thúc, đối với tôn tượng Thái tử, nếu gia đình có điều kiện và không gian thoáng rộng thì chúng ta rước tôn tượng phụng thờ chung trên bàn Tam bảo luôn. Còn nếu như bàn thờ nhà mình nhỏ, không có tiện nghi rộng rãi, thì sau lễ, quý vị có thể bao sái (lau chùi sạch sẽ), rồi cất tượng vào một vị trí nào trang nghiêm, chu đáo, để sang năm đến dịp chúng ta lại rước ra làm lễ tiếp.

Quý vị đừng bị kẹt vào những giáo điều rồi thắc mắc, lo sợ rằng: "Rước tượng về thì phải làm lễ an vị, mà làm lễ an vị rồi thì bắt buộc phải thờ luôn chứ không được cất". Quý vị nhớ, đây là cái ngẫu tượng, là biểu tượng để nhắc nhở chúng ta nhớ đến một sự kiện lịch sử cách đây hơn 2600 năm tại nước Ca-tỳ-la-vệ có một bậc Thái tử ra đời, Ngài đã tầm đạo để đem con đường tỉnh thức dạy cho mọi người sống an vui, giác ngộ. Cho nên đối với tôn tượng, chúng ta đừng bị kẹt vào giáo điều. Tùy theo nhân duyên, tùy theo hoàn cảnh sống của gia đình mà mình làm cho phù hợp, miễn sao trọn vẹn sự trang nghiêm và thành kính.

Trên tinh thần đón mừng ngày khánh đản của Đức Từ phụ Thích Ca Mâu Ni Phật, Phật lịch 2570, Dương lịch 2026, xin có vài ý kiến nhỏ như vậy để chia sẻ cùng quý đạo hữu Phật tử các nơi.

Kính chúc mọi người hưởng một mùa Phật đản thật an lành trong ánh sáng tỉnh thức của Đức Phật. Nguyện Đức Phật luôn đản sanh trong chúng ta mỗi ngày.

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

(Hoà Thượng Phương Trượng Chùa Định Thành)

Nguồn: Định Thành Đạo Tràng